Anakart Arızaları
"Anakartımın güç düğmesine bastıktan sonra anakarta elektrik geliyor, işlemci fanı dönüyor ama hoparlörden hata sesi alıyorum ve görüntü gelmiyor."
"Anakartın elektrik kablosunu takar takmaz bilgisayarım hemen açılıyor."
"Akşam eve geldiğimde bilgisayarımı açık halde buluyorum. Bilgisayar kendi kendine açılıyor."
"Windows kurulma sırasında mavi ekran hatası veriyor"
"Ekran kartımı windows a tanıtmama rağmen yüksek çözünürlükleri elde edemiyorum"
"Anakartım harddiskimi otomatik olarak görmüyor ve tanıtamıyorum"
"Bilgisayar açıldıktan bir süre yada windows işletim sistemi başlarken kilitleniyor"
"Ses kartından ses çıkışı alamıyorum yada midi dosyalarını çalamıyorum"
"Anakartıma yeni çıkan XXX işlemciyi taktığımda bilgisayarım çalışmıyor."
"Anakartı Windows işletim sistemindeki Start bölümünden kapattığımda sistem otomatik olarak kapanmıyor yada tekrar açılıyor"
Anakartlar, bilgisayarın diğer bütün arabirimlerini (Ekran, Ses, modem, işlemci vb) kontrol eden, verimli şekilde çalışmalarını sağlayan, sistemin performansında önemli bir role sahip ve omurgayı teşkil eden en kritik parçadır. Herhangi bir problemde de genellikle şüpheli anakart görülmektedir. Bu da onun önemini o derecede ortaya koymaktadır. ANAKARTLAR ile ilgili genel sorular/sorunlar çoğunlukla yukarıdaki sorulardan oluşmaktadır. Bilgisayar parçasının gerçekten arızalı olup olmadığı üretici firma yada dağıtıcı (distribütor) firmanın yaptığı çeşitli testler sonucunda açığa çıkmaktadır. Ancak bu aşamaya gelmeden kullanıcı tarafında yada Teknik Servis tarafında yapılabilecek, fazla zaman almayan bazı öngörmeler yapılabilir. Sizlere bilgisayar ile ilgili bir problemle karşılaştığınızda ve problemin anakarttan kaynaklandığını düşündüğünüzde rehber olarak teşkil edecek bilgileri aşağıda sunmaya çalışacağım.
Dikkat edildiğinde yukarıdaki sorular/sorunlar iki kısımdan oluşmaktadır:
1)Donanımsal (Sistemden görüntü alınamaması)
2)Donanım+işletim sistemi (Sistemden görüntü alındıktan sonra kartların işletim sistemine tanıtılması)
Donanımsal
1) Bilgisayarın açılmaması yada boot etmemesi durumunda anakartlar için kullanılacak bir Test Kartı işinizi oldukça kolaylaştıracaktır. Aslında anakart; üzerinde işlemci, RAM de dahil olmak üzere hiçbir aygıt olmaksızın çalışmakta ve anakart biosu arabirimleri belirli bir sıra ile kontrol etmektedir. İşte bu test kartının üzerindeki LED ler vasıtasıyla anakarttaki problemin nereden (işlemci-RAM vb) kaynaklandığını kolayca tespit edebilirsiniz.
Eğer elinizde böyle bir kart yoksa takip edeceğiniz şu olmalıdır:
-Anakartta kullanılacak olan işlemcinin, bu anakarta uygun olup olmadığı (100Mhz-133MHz FSB, CuMine-Katmai) kontrol ediniz. İşlemciniz henüz piyasaya yeni çıkan bir işlemci ise anakartın biosu en son versiyon olmalıdır. Varsa işlemci çarpanı veya veri yolu hızının ayarlandığı jumperları yada dip-switch ayarlarını kontrol edin. Gözden kaçabilecek önemli bir nokta da işlemci ile fan arasındaki ısı iletimidir. Eğer Tray (Tray: fanı sonradan takılan bir işlemcidir) kullanıyorsanız, buradaki fanım ısı iletimi için özel silicon maddeler kullanılmalıdır.
Aksi taktirde sistem açıldıktan bir süre kilitlenecektir.
-Kullandığınız RAMin kaliteli ve anakarta uygun (SPD: Serial Precedence Detect,PC100/PC133 vb) RAM olmasına dikkat edin. Bazı anakartlarda RAMlerin çift taraflı yada tek taraflı olması, hangi DIMM slotunda kullanılması önemlidir. Basit olarak bir den fazla farklı marka ve özellikteki RAMleri test etmeniz iyi olacaktır.
-Kullandığınız ekran kartını kontrol edin. AGP yuvasına tam oturmamış olabilir. Birden fazla ekran kartı (PCI yada AGP) denemelisiniz.
-Kullandığınız güç kaynağı ATX ise ATX 2.1 yada yukarı standartları desteklemeli ve yeterli akımı anakarta sağlamalıdır. Farklı marka ve özellikteki güç kaynakları denemelisiniz.
Yukarıdaki 4 unsur sistemden görüntü almak için gereken önemli parçalardır.
Donanımsal ve İşletim sistemi
Burada da yukarıdaki unsurların yine önemi büyük.
-İşlemci (sıcaklık kontrolü ve ısı önlemi alınmalı),
-Kaliteli RAM: Bazı RAM ler Windows yada Windows NT işletim sistemi kurulumu sırasında yada uygulamalarda problem çıkarabiliyorlar.
-Ekran kartı: İşletim sistemi kurulduktan sonra Standart VGA kartı olarak algılanan ekran kartlarının sürücüleri tanıtılmaktadır. Bazı ekran kartlar (Banchee, Vodoo vb.) sürücü tanıtılmasına rağmen yüksek çözünürlük ayarını kabul etmezler. Burada işletim sisteminden standart monitör yada orijinal disket ile monitör tanıtımı yapılması gerekmektedir. Diğer nokta ise performans söz konusu ise Ekran kartının en güncel sürücüleri, BIOS dosyası ve performansı arttıran DirectX gibi yazılımların işletim sistemine yüklenmesidir.
-Anakart: İşletim sistemleri 2-3 yılda bir yenilenirken yaklaşık 6-7 ayda bir farklı bir mimari ile yeni anakart teknolojileri ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle işletim sistemlerinin bu yeni mimariyi tam olarak kullanabilmeleri için anakart sürücülerinin yüklenmesi gerekmektedir. Bu durum, anakart üzerindeki ekran kartı, ses kartı , güç yönetimi gibi bir çok aygıtı doğrudan etkilemektedir. Genelde bir çok problem sürücülerden kaynaklanmaktadır. Bunun bir örneği CuMine PIII işlemci ve Creative SoundBlaster Live arasında yaşandı. Live Ware 2.0 yada 2.01 sürücüleri yüklendiğinde Windows crash olmakta ve herhangi bir müzik dosyası çalınamamaktadır. Çözüm ise Ses kartının Live Ware 3.0 versiyonunu yüklemektir.
Anakartlar mimarilerinin bu kadar hızlı değişmelerinde üzerine takılan aygıtların önemi büyüktür. Piyasada çok çeşitli ve farklı kalitedeki markaların bulunması çeşitli uyumluluk problemlerini doğurabilmektedir.
Bunda aygıtın tolerans değerleri ön plana çıkmaktadır.
"Bu RAM (modem vs) başka anakartta çalışıyor ancak bu anakartta çalışmıyor" gibi şikayetlerin temelinde bunlar yatmaktadır. Burada gözden geçirilecek iki taraf bulunuyor. "Kullanılan ifade: Bu anakart RAM seçiyor, uyumsuz. Yada bu RAM anakart seçiyor." Bu gibi durumlarda Ortak noktayı bulmak ise teknik elemanlara kalıyor." Başka bir anakart ya da aygıt"
Anakartlardaki BIOS yonga ilk açılırken POST: Power On Self Test adlandırılan bir test yapmaktadır ve bu şekilde anakart, üzerindeki aygıtları algılamaya çalışmaktadır. Bu nedenler anakarttaki BIOS, en son BIOS versiyonu güncellenmelidir. Piyasaya çıkan yeni bir işlemci ya da önceden tespit edilmiş uyumluluk problemleri bu şekilde giderilebilir.
BIOS ayarları mutlaka kontrol edilmelidir. Genel kullanım "BIOS Default Settings" ayarlarında biosu fabrika çıkış ayarlarına getirmek olacaktır.
Şimdi yukarıdaki sorulara cevap arayalım:
Soru: Akşam eve geldiğimde bilgisayarımı açık halde buluyorum. Bilgisayar kendi kendine açılıyor?
Cevap: Bios ayarlarında Modem Ring On özelliği aktif kalan kullanıcı harici modem bilgisayara takılı ve telefon hattına bağlı ise telefon çaldığında bilgisayar kendiliğinden açılacaktır. Bu ayarı devre dışı bırakmak sorunu giderecektir.
Soru: Windows kurulma sırasında mavi ekran hatası veriyor?
Cevap: Genellikle RAMlerden kaynaklanan bir problemdir. Farklı marka RAM kullanmak problemi çözecektir.
Soru: Anakartın elektrik kablosunu takar takmaz bilgisayarım hemen açılıyor?
Cevap: BIOS ayarlarından Power Management kısmında AC Power Back seçeneği Soft Off haline getirilmelidir.
Soru: Anakartı Windows işletim sistemindeki Start bölümünden kapattığımda sistem otomatik olarak kapanmıyor yada tekrar açılıyor
Cevap: Sebep iki şeyden kaynaklanıyor olabilir. Birincisi kullanılan güç kaynağı, ikincisi işletim sisteminde yüklü bulunan sürücüler (kartlar) ya da uygulamalar. Temiz bir kuruluşu anakart üzerinde sadece ekran kartı varken yapıp gözlemlemek ve (anakartın kendi sürücülerini yüklemek) güç kaynağını değiştirmek olacaktır. Dikkat edildiğinde cevaplar anakart jumper, BIOS ayarları yada bios versiyonu, takılan kartların değiştirilmesi ve sürücüler olmaktadır.
Yukarıdaki öngörüler ışığında 10dk lık bir çalışma ile Telefon, kargo masrafları, zamanınız ve en önemlisi Teknik Servisler, müşteri memnuniyetini ve güvenini kazanabilirsiniz.
Anakartlarda adı geçen bazı terimler
FSB: Front Side Bus adı verilen işlemci ile anakart yongası arasındaki veri aktarım hızıdır. 66/100/133MHz lik veri yolunu destekleyen anakart ve işlemciler bulunmaktadır. Örneği Intel BX yongası 66 ve 100MHz lik veriyollarını, I820 yongası 100 ve 133MHz lik veri yollarını desteklemektedir. PIII 866EB işlemci 133MHz de çalıştığından kullanılacak anakartın 133MHz desteğinin olması gerekmektedir.
CPU Çarpanı: İşlemci hızını belirleyen faktördür. İlk çıkan Pentium III ler 100 MHz veri yolu hızında (FSB) çalışıyordu ve bir çarpan değerine sahipti. Bir işlemciyi anakartta kullanabilmek için 100MHz lik veri yolu hızı ve işlemci çarpanının sağlayan Dipswitch yada jumperlar kullanılması gerekiyor. Bu jumperlar ve Switch ler bazı anakart üreticiler tarafından kaldırılıp bunun yerine yazılımsal olarak anakart BIOS undan da yapılabilmektedir. Örneğin 600MHz hızındaki bir işlemci 6X100 (FSB)=600MHz olarak tanıtılır. {{ Eğer anakart ara FSB veriyolu hızlarını da destekliyorsa örneğin 112MHz gibi çarpanları kullanarak 6X112=672MHz gibi bir değerle yada 6.5X100=650MHz overclock olarak çalıştırılabilir. Ancak işlemciyi overclock yani normal çalışma şartları dışında yüksek hızlarda çalıştırmak ısınma ve güvenlik değerlerini aşacağından kullanılan parçaların ömrünün azalması hatta arızalanmasına sebep vereceğinden üretici firmalar tarafından önerilmez ve bu nedenle arızalanan ürün garanti dışı olarak nitelenir. Bu nedenle overclock yapma kullanıcı sorumluluğundadır.}} Yeni Celeron ve CuMine Pentium III işlemcilerde ise işlemci çarpanı artık Intel tarafından kitlenmiş durumda yani işlemci çarpanı sabit. Dolayısıyla işlemcinin Pentium III yada Celeron olmasına göre anakart veriyolu hızı 66/100/133 MHz olarak ayarlanması işlemcinin anakartta tanıtılması için yeterli.
STR (Suspend To RAM): Bilgisayarın çalışmadığı durumlarda ekrandaki mevcut bilgilerin sadece Sistem belleklerinde saklanıyor. Bu arada diğer işlemci Fan,ekran kartı , güç kaynağı fanı gibi bütün PC bileşenlerdeki gücü kesilerek daha az enerji tüketimi sağlanıyor. Aynı zamanda Windows açılış süresinden daha kısa bir sürede sistem ekranda hangi görüntü var ise o görüntüde bilgisayar açılışı yapılıyor. Böylece tıpkı Televizyonlardaki gibi 7-10 saniye gibi bir sürede sisteminizi açabiliyorsunuz.
AMR ( Audio Modem Riser- Ses Modem konnektörü): Daha çok Modem olarak kullanılacak yeni bir yapıdır. Modemler iki bileşenden dijital ve analog parçalardan oluşmaktadır. AMR yapı için ise modemi oluşturan digital parçalar anakart tarafa bırakılıp analog parça ise AMR kart üzerinde toplanmış. Bu nedenle maliyeti düşürülmesi hedeflenmiş. Modem bileşenlerinin tamamının anakart üzerine konmayışının nedeni ise modemlerin her ülke için kendi PTT onaylarının gerekmesi. PTT onayı alınmadığı taktirde bütün anakartın ülkeye getirilememesi riski olacağından böyle bir çözüme gidilmiş.
ATA (Advanced Technology Attachment) IDE (Integrated Drive Electronics) olarak bilinir. Bilgisayarın anakartı ,ile disk depolama aygıtları (CD ROM, HDD,...) arasında kullanılan standart bir elektronik ara yüzdür.
BIOS (Basic Input/Output System) Bilgisayarın başlaması sırasında kullanılan bir programdır. Bilgisayarda ki işletim sistemi ile bilgisayara bağlı aygıtlar (HDD, Ekran kartı, klavye, fare, yazıcı ) arasındaki iletişim akışını yönetir.
CMOS (Complementary Metal-Oxide Semiconductor) En fazla transistörlerde kullanılan teknolojinin ismidir. CMOS yarıiletkeni (CMOS Semiconductor) negatif (N tipi transistör)ve pozitif (P tipi transistör) şarj iletkenlerini içerir. Bilgisayarın saatinin, şifresinin ve değişikliğe uğrayan diğer BIOS ayarlarının tutulduğu kısımdır.
EDO RAM (Extended data output RAM) İntel Pentium işlemcilerin ana bellekten okuma zamanının kısaltıldığı çiptir. EDO RAM 66 MHz Pentium için tasarlanmıştır. Ve günümüzde üretimi durmuştur.
IRQ (Interrupt Request-Kesme İsteği) Mikroişlemcinin bir donanım birimi ile ne zaman veri alışverişi yapması gerektiğini anlayabilmesi için mikroişlemciye donanım birimlerinden haber gelmesi gerekir. Bu haberleşme işlemi IRQlar tarafından sağlanır. Bir donanım birimi kendisine ait IRQ numarası ile gerektiğinde mikroişlemciye haber verir. Bu haber genellikle yapılan işi bitirme (kesme) anlamındadır. Bilgisayarlarda iki çeşit kesme vardır. Birincisi donanımsal kesme (Hardware interrupt), ikincisi yazılımsal kesme (Software interrupt)dir.
16 adet donanımsal kesme vardır ve bunlar 0dan 15e kadar numaralandırılmıştır. Bilgisayara takılan donanım birimlerinin IRQları kart üzerindeki jumper veya dip-switchlerle yapılır. Eğer kart üzerinde jumper veya dip-switch yoksa bu ayar kartla birlikte verilen yazılım tarafından yapılır. Kart tak&çalıştır özelliğine sahipse IRQ ayarlarını kendisi otomatik olarak yapacaktır. Bir kartın :IRQ ayarı yapılırken diğer donanımlarla aynı IRQların kullanılmamasına dikkat edilmelidir. Örneğin IRQ4 (COM1) kesme mouse portu için ayrılmıştır. Aynı şekilde IRQ4e ayarlanmış bir modem kartı taktığınızda IRQlar çakışacaktır. Bilgisayar üzerinde bulunan ve değiştirilemeyen IRQ numaraları şunlardır.
IRQ 00 Sistem saati
IRQ 01 Klavye
IRQ 06 Disket sürücü
IRQ 14 Birinci IDE kontrolcüsü
IRQ 15 İkinci IDE kontrolcüsü
0dan 15e kadar numaralandırılmış olan donanımsal kesmelerin her birine birer yazılımsal kesme karşılık gelir. Her yazılımsal kesmenin yönlendirildiği bellek adresi RAM in sıfırınca adresinde yani başlangıcında yer alır. Bir donanım kesmesi gerçekleştiğinde, mikroişlemci gerçekleşen donanım kesmesinin numarasına karşılık gelen yazılımsal kesmenin numarasını hesaplar. Belleğin başlangıcında bulunan adres tablosundan, hesapladığı yazılımsal kesmenin yönlendirildiği adresi okur ve böylece yapmakta olduğu işi kesince nereye dallanması gerektiğini öğrenmiş olur.
Bu arada yapmakta olduğu işin nerede kesildiğini ve o andaki işi ile ilgili bilgileri bellekte Stack (Yığın) adı verilen bölgeye kaydeder. Böylece kesme gerçekleşmeden önce yaptığı işe geri dönmesi için gereken bilgileri kaybetmemiş olur. IRQlar PIC (Programmable Interrupt Controller- Programlanabilir Kesme Kontrolcüsü) tarafından kontrol edilirler. PIC anakart üzerinde yer alan bir donanım birimidir. Mikroişlemci PICi ilgili base I/O adreslerini kullanarak istenilen biçimde programlayabilir. Bu programlamadaki amaç mikroişlemcinin gereksiz kesmelerle meşgul edilmemesidir.
BASE I/O
Mikroişlemci ile donanımlar arasındaki iletişimi sağlayan adrestir. Bu donanımlar ses kartı ve modem kartı gibi aygıtlardır. Mikroişlemci ile donanımlar arasındaki iletişim veri yolları üzerinden gerçekleşmektedir. Base I/O numarası ise veriyolu üzerinden aktarılan verilerin birbirine karışmadan doğru yere varmasını sağlar.
Her donanım (kartın) mikroişlemci ile haberleşmesi için farklı bir base I/O adresi vardır. Birden fazla kartın aynı adresi kullanması durumuna çakışma denir. İki kartın aynı adresi kullanması durumunda mikroişlemci tarafından gönderilen taraftan gönderilen komutlar bu kartlar tarafından doğru algılanmaz. Bu durum kartların çalışmamasına ya da hatalı çalışmasına neden olur. Bir bilgisayara taktığınız kartın hangi base I/O adresini kullandığını bilmelisiniz. Eğer bilgisayarlarda aynı base I/O adresini kullanan başka bir kart varsa sonradan takılan kart başka bir base I/O adresine ayarlanmalıdır
Bu ayarlama kartın üzerinde bulunan jumper ya da dip-switchlerle yapılır. Tak&çalıştır özelliğine sahip kartlarda bu tür bir ayarlama gerekli değildir. Çünkü tak&çalıştır özelliği olan kartlar kullanacakları adresleri otomatik olarak kendileri bulurlar. Kartların bu özelliklerinden yararlanabilmek için tak&çalıştır özelliği olan anakartlar kullanılmalıdır. Ayrıca kullanılan işletim sistemi de tak&çalıştır özelliğini desteklemelidir.
Tak&çalıştır özelliğine sahip kartlarda da bazı durumlarda base I/O adresi değiştirmek gerekebilir. Bu kartlar genellikle ağ bağdaştırıcısı (ethernet)kartlardır. Bunların mutlaka konfigürasyon disketlerini edinmeniz gerekir.
Bazı kartlarda ise üzerlerinde bulunan jumper veya jumperlar yardımıyla tak&çalıştır özelliğini iptal ederek kullanabilirsiniz.
Bir kartın tak&çalıştır özelliğini iptal etmeniz gereken durumlar şunlardır. İşletim sisteminin tak&çalıştır özelliğinin olmaması durumunda ve kartın base I/O adresini değiştirmek gerekirken disketinin olmadığı durumlarda.
Her kart her adreste çalışmaz, genel olarak her kartın kullandığı adresler vardır. Bu adresler hemen hemen standart hale gelmiştir. Kartların kullandıkları adresler kitapçıklarından öğrenilebilir. Aşağıda standart haline gelmiş base I/O adresleri görülmektedir.
Ses kartları: 220h (h:hexadecimal olduğuna işarettir)
Ağ bağdaştırıcı kartlar: 300h, 340h ve 320h
Modem kartları: 2F8, 2E8
Önemli olan, kartların birbirlerinden farklı base I/O adreslerini kullanmasıdır. Çünkü bilgisayar üzerinde standart olarak kullanılan ve değiştirilmeyen base I/O adresleri ve bunları kullanan donanımlar vardır. Bilgisayara takılan kartlardan biri bu sabit adreslerden birini kullanmaya kalkarsa çakışma meydana gelir.
Aşağıda bilgisayar üzerinden sabit olarak belirlenmiş bazı base I/O adresleri görülmektedir...
1f0-1ff Birinci IDE kontrolcüsü
170-17F İkinci IDE kontrolcüsü
200-20F Oyun potu
3b0-3bF /3C0-3CF Ekran kartı
3F0-3F7 Disket sürücü kontrolcüsü
DMA (Direct Memory Access-Doğrudan Bellek Erişimi)
Mikroişlemciler donanım birimleri ile veri alışverişi yapmak için base I/O adreslerini kullanırlar. Bu işlem bazen mikroişlemciyi gerektiğinden fazla meşgul eder. Bu şekilde mikroişlemcinin diğer işler için yapması gereken zamanı kısıtlar. Buna örnek olarak, mikroişlemci bir ses örneğini ses kartına çalması için göndermiş olsun, burada mikroişlemcinin yaptığı iş, belleğin belirli bir adresinde bulunan bu ses örneğinden her seferinde bir byte alıp base I/O adresini kullanarak ses kartına göndermektir. Bu işlem sırasında mikroişlemcinin yapması gereken başka bir iş varsa, anakart üzerinde bulunan ve DMA adı verilen donanım birimini araya sokar.
DMAnın yaptığı iş bellek ile diğer donanım birimleri arasındaki veriş alışverişini yapmaktır. Ses kartı örneğinde, bellekte bulunan ses örneğini ses kartına aktarma işlemini DMA yapmış olsaydı, mikroişlemci bu işle meşgul olmayacak ve yapması gereken diğer işlere devam edebilecekti.
DMA ile yapılan veri transferine örnek olarak yine bir ses kartı ile DMA arasındaki veri alışverişini verebiliriz. Veri alışverişini DMA yapacağına göre bu durumda mikroişlemcinin yapması gereken sadece bu işlemi başlatmak olacaktır. Mikroişlemci, DMAya DMAnın base I/O adresini kullanarak, transfer etmesi gereken verilerin bellekteki başlangıç adresini, uzunluğunu ve ne hızda transfer etmesi gerektiğini verir.
Bu bilgiler DMAya ulaştıktan sonara mikroişlemci, DMAya transfer işlemine başlaması için bir komut gönderir ve transfer başlar. Ses kartı gelen ses örneklerini çalarken mikroişlemci de başka işlerle meşgul olur. Transfer işlemi bitince, bu durum mikroişlemciye ses kartı tarafından oluşturulan bir kesme ile bildirilir. Mikroişlemci bu durumda ya DMAyı durdurur ya da yeni bir iş verir.
Bir bilgisayarda 0dan 7ye kadar numaralandırılmış 8 adet DMA kanılı bulunur. bu kanallardan ilk 4ü Low DMA, kalan 4ü High DMA olarak adlandırılır. Low DMA kanalları , bir seferde 8 bitlik veri transfer edebilirler. High DMA kanalları ise bir seferde 16 bitlik veri transfer edebilirler.
8 bit ve 16 bit ses örneklerini çalabilen ses kartları iki ayrı DMA kanalı kullanırlar. 8 bitlik ses örmeklerini çalabilmek için Low DMA kanalını, 16 bitlik ses örneklerini çalabilmek için High DMA kanalı kullanırlar.
DMA ile ses kartına veri aktarımını genellikle oyun programlarında kullanılan bir yöntemdir. İki ayrı donanım birimi aynı DMA kanalını kullanamaz. Aksi taktirde DMA çakışması olur ve bu donanım birimleri çalışmaz.
Aşağıda bazı sabit DMA kanalları görülmektedir.
DMA 2 Disket sürücü
DMA 4 MA kontrolcüsü.
Bunların dışında kalan diğer DMA kanalları diğer donmanım birimleri için ayrılmıştır.
USB (Universal System Bus)
Microsoft, Compaq, National Semiconductor ve diğer 25 USB üyesi tarafından geliştirlmiş olan USB, klavye portu, paralel portlar, oyun portu ve seri portların yerine, yüzün üzerinde USB uyumlu aygıtı zincirleme olarak bağlayabileceğiniz, tek bir bağlantı ile almayı hedefler. Bu tek bağlantı dokuz pin bir seri porttan da basittir, çünkü sadece 4 pini vardır. Fiziki olarak bilgisayara takılmış olan bir tek aygıt (örneğin klavye) görünür, geri kalan her şeyde bu aygıt (örnekte klavye) üzerindeki bir hub'a takılır, veya bilgisayar bir hub taklılır ve diğer her şey bu hub'a takılır. SCSI'de olduğu gibi, her aygıta bir seferde yedi tane başka aygıt ve hub takılabilir.
USB seri portlardan daha hızlı olmak üzere de tasarlanmıştır. Bu standart, seri bir arabirimin saniyede 100 ve üzeri kilobit hızına karşılık, saniyede 12 megabit' e kadar veri transfer edebilen bir arabirim tanımlar. Bu hız düşük çözünürlüklü video konferans gibi telefon uygulamalarına yetişmek üzere belirlenmiştir.
RAM Arızaları
RAM sorunu ilе karşılaşmanız durumunda;
1-Bilgisayarınızın еlеktrik bağlantısını kеsiniz.
2-Kasayı açınız.
3-RAM/RAMlеrin slotlara tam olarak takıldığından еmin olunuz.
4-Birdеn fazla RAM varsa RAMlеri tеk tеk dеnеyеrеk bilgisayarı çalıştırınız.
5-Arızalı olan RAMi dеğiştiriniz.
RAM Uyumluluk Sorunları
Bir bilgisayar sistеmindе birdеn fazla RAM bulunabilir. Bu RAMlеrin özеlliklеrinin aynı olması gеrеkir. Farklı özеlliktеki RAMlеrin kullanılması olası RAM sorunlarına sеbеp olacaktır. Farklı özеlliktе RAMlеrin kullanılması durumunda sistеm RAM miktarının tamamını görmеyеbilir; görsе bilе tam pеrformansla çalışmayacaktır. Böylе bir durumla karşılaşmanız durumunda RAM sayısını azaltınız ya da aynı özеlliktе RAMlеri kullanınız.
Ancak unutulmaması gеrеkеn bir nokta, işlеtim sistеminin 32 bit sürümü 3 GB RAM üzеrini görmеmеktеdir. 3GB üzеri RAM kullanılması durumunda 64 Bit işlеtim sistеmi yüklеnmеlidir. Böylе bir sorun RAM sorunu dеğil işlеtim sistеminin özеlliğindеn kaynaklanmaktadır.
2.3.2. RAM Modülünün Sorunları
RAMlеr sağlam olsa da sistеm RAMlеrin birini vеya birkaçını görmеyеbilir.
Böylе bir durumla karşılaşmanız durumunda;
1-Bilgisayarınızın еlеktrik bağlantısını kеsiniz.
2-Kasayı açınız.
3-Sağlam bir RAM ilе slotları sırayla dеnеyiniz.
4-Arızalı slot tеspit еdilirsе öncеliklе hava komprеsörü kullanarak tеmizlеyiniz.
5-Arızanın dеvam еtmеsi durumunda gеrеkliysе anakartı dеğiştiriniz.
HARD DİSK Arızaları
Harddisk Arızaları
-En çok görülen arıza bad sector dediğimiz hdd üzerinde belli bölgelerin zarar görmesidir.
-Harddisk üzeriinde çizilmeler.
-Hdd kafa vurma diye tabir ettiğimiz çip arızası
-Bilgisayarın harddiski görmemesi
Harddisk Arıza Tespiti
Birçok harddiskte dengesiz elektrik yüklemeleri ya da darbe görmesi ile meydana gelen bad sector ler hddnin çalışmamasına veri kaybına neden olmaktadır.
Bilgisayar açıldıktan sonra zaman zaman kilitlenmeler mavi ekran hataları veriyorsa ( bilgisayar yük altında olmadan ) ram arızası değilse harddisk hatası olma ihtimali çok yüksek.
Bunun tespiti için kullanabileceğimiz basit ve kullanışlı bir program var. Hd Tune. (Trial versiyon)
Programı verdiğim linkten indirin. İndirdikten sonra bilgisayarınıza kurun. Basit bir kurulumu var. Daha sonra programı çalıştırın.
Birçok yararlı uygulaması bulunan programın Error Scan ( Hata Taraması ) kısmını kullanacağız.
Bu program disk üzerindeki ayrılmış bölümleri okuyarak arıza varmı hızlı bir şekilde tespit edebilir.
Error Scan kısmına gelin ve taramayı başlatmak için start düğmesine basın. Eğer hızlı bir tarama yaptırmak istiyorsanız Start'ın hemen altındaki Quick Scan seçeneğine tik koyun. Yavaş tarama yaptırmak daha sağlıklı olacaktır.
Sağ alt kısımdaki bilgileri okursanız Damage Blocks kısmını görürsünüz. Burada hatalı olan kısmın ne büyüklükte olduğunu gösterir. Ana pencerede sağlam kısımlar yeşil arızalı bölümler de kırmızı renkte olur.
Bu program ile basit bir şekilde arızaları tespit edebilirsiniz. Bu bölümleri düzeltmek çok zor o yüzden eğer sizin hard diskinizde arıza varsa biran önce yeni hard disk almanız gerekiyor.
İnternette verilen arızalı hard diskleri düzelten program diye linklere pek inanmayın çünkü fiziksel bir bozukluğu yazılım ile düzeltmek neredeyse imkansızdır. Yalnızca bozuk kısımlardan bilgileri kurtarmak amaçlı programlar olabilir. Onları da kullanmak profesyonel şekilde bilgisayar bilgisi gerektirir.
Hard disk üzerinde çip arızası olduğunda da aynı marka, model ve kapasiteye sahip bir HDD ile çiplerini değiştirmek faydalı olabilir. Çip arızası bulunan hard diskler bilgisayarda gözükmez. Disk üzerindeki bilgiler okunamaz.
Bilgisayar Harddiski Görmüyor
Bilgisayar başlangıcında Windows hard diski görmüyorsa aşağıdaki gibi bir hata verecektir.
insert boot disk and press any key
Böyle bir hata ile karşılaştığınızda öncelikle yapmanız gereken harddiskin bağlı olduğu data ve elektrik kablolarını kontrol etmek olsun.
Elinizde yenisi varsa data kablosunu değiştirmeyi deneyin. (sata ve ide )
İkinci olarak biostan harddiski görebildiğinizden emin olun.
Her ana kart BIOS yazılımına göre arayüz değişiktir. Bu yüzden tüm resimleri buraya koyamıyoruz.
Kısaca açıklayacak olursak hard diskiniz sata ise sata ayarlarının açık olduğunu kontrol ediniz.
AHCI mod sata destekli mod olduğu için seçim olarak AHCI seçmelisiniz.
Eğer bilgisayarınızda iki hard disk varsa işletim sistemi hangi diskte yüklü ise onu birincil disk olarak seçmelisiniz.
Bilgisayarda USB ve CD takılı olmadığından emin olun. Başlangıçta USB görürse bilgisayarınız açılmayacaktır.
İŞLEMCİ Arızaları
Bilgisayarınız bir anda donuyormu ? Bilgisayarınız bir anda kapanıyormu ? Derhal bilgisayarın güç kablosunu çıkarın. Kasasını açın ve CPU üzerinde ki fanın rahatça dönüp dönmediğini kontrol edin. Daha da emin olmak için (elektrik şoku konusunda uzman değilseniz lütfen destek alın) bilgisayar kasası açık iken çalıştırın.
Fanın düzgün bir şekilde döndüğüne emin olun. Eğer fan düzgün bir şekilde dönmüyor, aşırı ses yapıyor ise derhal yenisi ile değiştirin.Diğer koşulda iyi soğutulmayan CPU bunları her zaman yapacaktır. Fan konusunda bir sıkıntı olmadığından emin iseniz probleminiz CPU ile ilgili değildir.
CPU çalışırken çok ciddi anlamda ısınır. Bu ısının dışarı atılması için CPU fanı kullanılır. CPU fanı finleri ile cpu arasında ısı iletiminin olması için araya termal macun adını verdiğimiz yarı çamur kıvamında bir materyal sürülür. Bu metaryelin ortalama 2 senede bir değişmesini tavsiye ediyoruz.
Soğutma Sorunu
Hata: Tanımlanamayan sebeplerden dolayı Windows ekranı donuyor veya işletim sistemi sürekli olarak çökmelere sebep oluyor.
Çözüm: Öncelikle işlemcinin yeterince soğutulup soğutulmadığını sınamalıyız. İşlemci, bilgisayar çalışırken fazla miktarda ısı üretir. Bu ısı bir soğutucuya aktarılarak işlemcinin sağlıklı çalışması sağlanır. Soğutucunun fanı çalışmasını aksatırsa işlemci aşırı derecede ısınır. Bu durum sistem çökmelerinin gizli sebebidir. Soğutucunun üzerinde, dönmesini engelleyebilecek düzeyde toz birikmesi fanın çalışmasını güçleştirir. Bilgisayarı kapatınız ve kasayı açınız. İşlemcinin üzerindeki fanın dönmeyi engelleyecek düzeyde kirlenip kirlenmediğine bakınız. İhtiyaç halinde soğutucuyu pamuk çubukla dikkatlice temizleyiniz.
Hata: Bilgisayarımız açılmıyorsa;
Çözüm: Eğer bilgisayarımız açılmıyorsa bunun nedenlerinden birisi işlemci fanının çok yavaş dönmesi veya hiç dönmemesi olabilir. Bu durum özellikle sıcaklık denetimli soğutucularda okunan sıcaklık değerleri çok düşükse olabiliyor ve böyle bir durumla karşılaşan, BIOS fanlarla ilgili bir sorun olduğunu düşünüyor. Bu yüzden şimdi anlatacağımız BIOS numarası işinize yarayabilir.
"CPU Fan Failure Warning" isimli seçeneği "Disabled" olarak ayarlayınız. Bu işlevi etkisiz hale getirdiğiniz bilgisayarınız yavaş çalışan bir fan olsa da açılacaktır. Tabi ki bu ayarın varsayılan değeri "Enabled" (etkin) olduğundan sistemi yeni kurduysanız BIOS'a erişemeyebilirsiniz. Eğer böyle bir durumla karşılaşırsanız geçici olarak her zaman sabit hızda dönen eski tip bir işlemci soğutucusunu takıp BIOS'tan az önce belirttiğimiz ayarı yapabilirsiniz.
Hata: İşlemci çok ısınıyor.
Çözüm: İşlemcilerin soğutma sorununun temelinde işlemci fanı yatmaktadır. Eğer işlemcide soğutma sorunu var ise yapılacak iş, işlemci fanını kontrol etmektir.
Kasayı soğutabilmek serin bir işlemci için ilk adımdır. İçeriden dönen hava serin olursa, işlemci soğutucusu daha etkin çalışacaktır. Mümkünse kasanızın ön tarafına içeriye serin hava çeken bir fan yerleştiriniz.
Hata: Fan kontrol edilemiyor.
Çözüm: Bazı fanlar çok yüksek güç çekerler ve ana kartın/güç kaynağının iflas etmesine neden olurlar. Bazı ana kartlar da fandan düzgün bir "Tacho" sinyali bekler ve daha sonra açılır, bunun nedeni fanı çalışmayan bir işlemciyi yanıp kül olmaktan korumaktır. Ancak maalesef, her fan bu sinyali düzgün bir şekilde, ana karta göndermeyi başaramamaktadır. Bu durumda yapabileceğiniz tek şey, BIOS güncellemesi ile sorunu çözmeye çalışmaktır.
Fanı sürekli olarak en yüksek devrinde çalıştırabilirsiniz. İşlemci üstüne yerleştirilen ısı alıcısının yaptığı otomatik ayar sayesinde fan hızı ayarlanabilir.
Hata: Açılışta işlemci hızı olması gereken değerde gösterilmiyor.
Çözüm: Montaj esnasında CPU saat hızını belirleyen jumperler yanlış takılmış olabilir. Ana kartın kitapçığından yararlanarak bu jumperleri gözden geçiriniz.
Yeni tip ana kartlarda CPU saat hızı BIOS ta software olarak ayarlanmaktadır. Sizin işlemciniz buradan overclock yapılmış olabilir. Doğru değeri BIOS setup içerisinde CPU Speed ile ilgili yerden ayarlayabilirsiniz.
Hata: Tanımlanamayan sebeplerden dolayı Windows ekranı donuyor veya işletim sistemi sürekli olarak çökmelere sebep oluyor. Sorun çıkaran yazılımları yeniden kurmuş olmanıza rağmen Windows güvenli çalışmıyor.
Çözüm: Öncelikle işlemcinin yeterince soğutulup soğutulmadığını sınamalıyız. İşlemci, bilgisayar çalışırken fazla miktarda ısı üretir. Bu ısı bir soğutucuya aktarılarak işlemcinin sağlıklı çalışması sağlanır. Soğutucunun fanı çalışmasını aksatırsa işlemci aşırı derecede ısınır. Bu durum sistem çökmelerinin gizli sebebidir. Soğutucunun üzerinde, dönmesini engelleyebilecek düzeyde toz birikmesi fanın çalışmasını güçleştirir. Bilgisayarı kapatınız ve kasayı açınız. İşlemcinin üzerindeki fanın, çalışmayı engelleyecek düzeyde kirlenip kirlenmediğine bakınız. İhtiyaç halinde soğutucuyu pamuk çubukla dikkatlice temizleyiniz.
EKRAN KARTI Arızaları
Ekran kartı ilе ilgili bir sorunla karşılaşmanız durumunda;
-Öncеliklе еkran kartı ilе monitör arasında bağlantı kablosunu kontrol еdiniz.
-Bilgisayarınızın еlеktrik bağlantısını kеsiniz.
-Kasayı açınız.
-Ekran kartı onboard (tümlеşik) isе harici bir еkran kartıyla görüntünün gеlip gеlmеdiğini kontrol еdiniz.
-Sorunun gidеrilmеsi durumunda anakart dеğiştirilеbilir ya da harici еkran kartı takılabilir.
-Ekran kartı harici еkran kartı isе slota tam olarak oturduğundan еmin olunuz.
-Yеni bir еkran kartı dеnеyеrеk sorunun gidеrilip gidеrilmеdiğini kontrol еdiniz.
-Bilgisayarın açılışta ekran kartı ile ilgili hata varsa, monitöre görüntü gelmiyorsa ve bios okuma sırasına şu sesleri verebilir;
Öncelikle;
1 defa uzun 2 kısa bip şeklinde hata sesi veriyorsa bu genellikle eski ekran kartlarındaki Dip Switch arızası demektir.
-Yine aynı şekilde 1 uzun ardından 3 kısa bip şeklinde hata sesi çıkarıyorsa Ekran Kartı kaynaklı arıza demek,
-2 Uzun 1 kısa bip ise Ramdac kaynaklı Ekran Kartı arızası demektir.
RAMDAC Nedir derseniz? Kelime anlamı Digital to Analog Converter yani bir nevi sinyal dönüştürücü. Grafik Kartlarında bulunan Ramdac modülü görüntü sinyallerini analog sinyallere çevirme görevini görmektedir. Bilindiği gibi evlerimizde halla VGA Monitör dediğimiz tüplü monitörler kullanmaktayız. Günümüzde artık Lcd Ekran türleir kullanıldığı için bu modüle ihtiyaç yoktur.
LCD ekranlar üretimleri gereği dijital olduğu için RAMDAC`ten değil, direk görüntü belleğinden görüntü bilgisini alıp kullanabilirler. Bunun için DVI (Digital Video Interface) adında özel bir bağlantı kullanırlar.
Unutulmaması gеrеkеn bir nokta, sorunun donanımsal dеğil yazılımsal olabilеcеğidir. Böylе bir durumda еkran kartı sürücü dosyalarını sistеmdеn silin vе tеkrar yüklеyin.
PORT Arızaları
Bağlantısı yapılan donanımın çalışmaması durumunda porta donanım kartının ya da bağlantı kablosunun tam olarak oturduğundan еmin olunmalıdır.
Yanlış Kablo Bağlantısı
Portlarda kullanılan bağlantı kabloları düşük bir ihtimal olsa da karıştırılabilir. Böylе bir durumda bağlantı için uygun port kullanılmalıdır.
Portların Çalışmaması
Kasada yеr alan bir portun çalışmamasının birkaç nеdеni olabilir. Öncеliklе porta bağlanan donanım biriminin sağlıklı bir şеkildе çalıştığından еmin olunmalıdır. İkinci olarak bağlantı kablo ilе yapılmışsa kablonun sağlamlığından еmin olunmalıdır. Son olarak port kontrol еdilmеli, ikinci bir port varsa kullanılmalı ya da anakart dеğiştirilmеlidir.
VOLTAJ Arızası (Yetersizliği)
Bu ve bunun gibi voltaj sorunlarından etkilenmemeniz için öncelikle masaüstü bilgisayarlarını için harici UPS ve akım koruma prizlerini kullanmanız, notebook tarzı bilgisayar kullanıyorsanız mutlaka adaptör ile çalışmanız tavsiye olunur.
Bunun haricinde bilgisayarınızı voltaj sorunlarından korumak için bazı bilgilere de sahip olmanız işinize yarayacaktır.
İşlеmci voltaj ayarlarının dеğiştirilmеsi işlеmcinin sağlıklı bir şеkildе çalışmasını еngеllеr.
Böylе bir durumla karşılaşmanız durumunda;
-Bilgisayarınızın еlеktrik bağlantısını kеsiniz.
-Kasayı açınız.
-BOIS ayarları sıfırlayın. (BIOS Pilini çıkartıp birkaç dakika bekledikten sonra takın.)
-Sorunun dеvam еtmеsi durumunda anakart kaynaklı olabilеcеği için anakart dеğiştirilmеlidir.
-Son olarak sorun güç kaynağından kaynaklanabilеcеği için güç kaynağı dеğiştirilеrеk sorunun çözülüp çözülmеdiği kontrol еdilmеlidir.
